کشت و صنعت چای در ایران قدمتی صد ساله دارد ؛ اگرچه مصرف چای در ایران بر حسب روایتهای مستشرقین و جهانگردان ( مثل پیتر دولاواله و دوک هلشتاین ) به قرن هفدهم یعنی عصر صفویه بر می گردد ، پس از ورود اسلام ابتدا قهوه به عنوان نوشیدنی متداول رایج گردید و پس از آن چای جایگزین آن شد . محمد میرزای چایکار « کاشف السلطنه » ( 1244-1308 ) نخستین کسی است که در سال 1278 ( 1900م ) سه هزار نهال چای را که از دره « کانگرای » در« هیماچال پراوش » هندوستان به ایران آورد و به طور موفق در زمینی واقع در لاهیجان غرس نمود . پس از آن مظفر الدین شاه امتیاز کشت چای در تمام نقاط ایران را به او واگذارد . وی با توجه به شرایط آب و هوایی مشابه شمال ایران و هندوستان ، کوشش کرد در منطقه لاهیجان و اطراف ، کشت چای را توسعه بخشد . کاشف السطنه روشنفکر و نوآور میهن دوستی بود که در سال 1285ش به فرمان رسمی مجلس شورای ملی ، نخستین شهرداری به سبک جدید را در تهران بنیان گذاشت و خود نخستین شهردار تهران شد . کاشف السلطنه در زمانی که بستر اجتماعی ایران مقاومت سنتی خود را در مقابل هر حرکت پیشرویی به شدت نشان می داد ، توانست کشت و صنعت چای را در ایران بنیان گذارد و دین خود را به این مرز و بوم ادا کند . نخستین کارخانه چایسازی در سال 1312 احداث گردید .

اکنون چای به نوشیدنی اصلی مردم ایران جهت تمدد اعصاب و تجدید نیرو تبدیل شده است . چای در همۀ خانه ها جای دارد و با سنت و تشریفات متنوع مردم ما تهیه و مصرف می گردد . در مراسم ، اعیاد ، جشنها و سوگواریها ، در شهرها و روستاها و عشایر ، جایگاه خود را دارد . مردم حتی به هنگام مسافرت ، در کنار همۀ ضروریات ، وسایل تهیۀ چای را به همراه دارند . قهوه خانه ها و چایخانه ها در سراسر ایران از دیر باز جایگاه تجمع سنتی به حساب می آیند که خود مرکزی جهت انتقال و بازگویی جنبه های مهمی از فرهنگ و اسطوره ها و قصه های ایرانی شده است .

جمعیت ایران در حدود 1% جمعیت جهان است اما بالغ بر 5% مصرف کل چای جهان اختصاص به ایران دارد . اگر چه ایران نیز با حدود 6/2% تولید چای در جهان یکی از کشورهای تولید کننده چای ( در مقام هشتم ) محسوب می شود اما فقط 6/47% مصرف خود را می تواند از تولید داخلی تأمین نماید .

میزان مصرف چای خشک – بنابر آمارهای رسمی – سالیانه در حدود یکصد هزار تن است ، که تقریباً نیمی از این مقدار تولید داخلی است . ( گاه تولید داخلی تا هفتاد هزار تن نیز – در سال های گذشته – گزارش شده است ) این مقدار چای تولیدی کشور ما بر روی حدود 35000 هکتار از اراضی شمال کشور ( عمدتاً در گیلان – به ویژه در منطقۀ لاهیجان – و نوار باریکی از غرب مازندران ) به عمل می آید . باغات چای لاهیجان با 7932 هکتار وسعت ، 25% کل مساحت زیر کشت چای کشور را تشکیل می دهند . در حدود یکصد و سی کارخانه چایسازی ، برگ های سبز را به چای خشک تبدیل می کنند . برای تأمین نیاز مصرف ، به جز تولید داخلی ، سالانه در حدود پنجاه هزار تن چای خارجی به طور رسمی وارد کشور می شود که تعیین نسبت های اقتصادی واردات با تولید داخلی بسیار حائز اهمیت می باشد .

هر یک کیلوگرم چای خشک از 44/4 کیلوگرم برگ سبز به دست می آید ( با ضریب تبدیل 5/22% ) بر اساس آمار « فائو » سطح زیر کشت کل در جهان 2788000 هکتار است که 7/94% درصد آن متعلق به کشورهای در حال توسعه و 3/5% بقیه به کشورهای توسعه یافته اختصاص دارد . مصرف سرانه انواع مختلف چای در جهان از 395 تا 460 گرم در نوسان بوده است که متوسط رشد سالیانه مصرف انواع چای در حدود 6/1% است . بیشترین مقدار مصرف سرانه چای در جهان به انگلستان و ایرلند اختصاص دارد . لیبی ، ترکیه ، آذربایجان ، ایران ، سیلان ، بنگلادش ، هندوستان و ایتالیا نیز جزو کشورهای پرمصرف هستند .

سهم چای مصرفی در سبد هزینه خانوار ایرانی در حدود 2/0% تا 5/0% است . تولید جهانی چای در حدود 5/4 میلیون تن برآورد می شود که از این مقدار سهم کشورهای هندوستان ، سیلان و کنیا به ترتیب برابر 850 هزار تن ، 300 هزار تن و 250 هزار تن است . این کشورها از صادر کنندگان مهم چای در جهان به شمار می روند .

در کشور ما در حدود 58000 خانوار چایکار به امر باغداری چای و حدود 8500 نفر به طور تمام و نیمه وقت در فعالیت های صنعت چای اشتغال دارند . شمار اشتغال کل مربوط به چای را می توان با برآورد سهم کاری شاغلان بخش تجارت چای ، خرده فروشان چای ، قهوه خانه ها و نظایر آن بدست می آورد .

سندیکای کارخانجات چای شمال ، نهادی صنفی و مدنی است که در سال 1341 جهت هماهنگی در امر تولید و مشارکت در سیاستگزاری های مربوط به صنعت چای با عضویت کارخانجات چایسازی تأسیس گردید . سندیکا در سال های فعالیت خود و به خصوص از سال 1377 که به طور رسمی در تصمیم گیری های مربوط به چای حضور داشته است ، همواره به عنوان نیروی اصلی تولید چای در کشور کوشیده است تا با بهینه سازی اقتصاد کشت و صنعت چای ، این محصول ملی را رونق بخشد و در جهت خودکفایی و رفاه مصرف کنندگان گام بردارد .

هم اکنون 104 کارخانه چایسازی از مجموع 128 کارخانۀ بخش خصوصی ، عضو سندیکا هستند . مرکز اصلی سندیکا در شهر لاهیجان است .