30 مرداد 1385 9:57 قֽظֽ

از آنجائیکه گره گاه اصلی کشت و صنعت چای کشور در بخش بازرگانی و بازار مصرف آن است، لذا با توجه به حمایتی که دولت محترم بنا به مفاد تبصره 7 قانون بودجه سال 1384 از این صنعت به عمل آورده است ، مشکلات ساختاری چای از طریق ایجاد شبکه زنجیره ای تولید تا مصرف ، رفع می گردد .

1- جهت مرتبط کردن توزیع کنندگان و فروشندگان چای با تولید کنندگان سیستم حراج چای( اکشن چای ) -که شیوه ای تجربه شده در عمده کشورهای تولید کننده چای است – تشکیل می گردد تا با استفاده از مبلغ مصوبه مجلس اقدام به فروش چای به خریداران نماید.
2- مبلغ یاد شده در اختیار اداره کل چای شمال قرارمی گیرد و در حساب ویژه ای که اختصاص به این کار دارد ذخیره شده و به عنوان تن خواه در اختیار سیستم حراج یاد شده پرداخت می شود تا اقدام به خرید چای تولید کنندگان نماید .

3- چای تولید شده در اختیار شرکت های خریداری قرار می گیرد که دارای سابقه فعالیت در زمینه فرآوری ، بسته بندی ، توزیع و فروش سالیانه آنها براساس ضوابط مشخص بوده و مورد تأیید اداره کل چای شمال باشند ، و قادر به ارائه ضمانت های معتبر مورد قبول سیستم حراج باشند . پیش بینی می شود که بر اساس وضعیت کنونی بازار یکصد شرکت تعرفه شوند و چنانچه بطور متوسط هر شرکت بسته بندی و توزیع مقدار 500 تن چای در سال خریداری نماید 50هزار تن تولید داخلی خریداری و به مصرف خواهد رسید . با توجه به محدودیت زمانی سال جاری جهت حضور خریداران ، امکان جلب اعتماد و اطمینان ایشان در حد متعارف ممکن شود ، لازم است دولت برای مدت زمان محدود و از قبل پیش بینی شده ، امکانات تشویقی مالی لازم را از محل همین بودجه در اختیار خریدارن قراردهد.
4- کمیته ای متشکل از اداره کل چای شمال ، وزارت بازرگانی ، بانک مرکزی تشکّل رسمی توزیع کنندگان ، تشکل های رسمی تولیدکنندگان به دبیری اداره کل چای شمال مسئولیت رد و یا قبول صلاحیت کاری و مالی متقاضی خرید را برعهده خواهد داشت .
5- مبنای قیمت گذاری چای خشک ، آنالیز آزمایشگاهی پارامتر های موجود در انواع چای های در دسترس مصرف کننده داخل کشور است که مورد تأیید وزارت بهداشت می باشد و قیمت پایه برای محاسبه بهایی است که مصرف کننده با رضایت خود در بازار مصرف برای چای های مصرفی پرداخت می کند .

پارامتر های یاد شده و درصد سهم هرکدام در قیمت نهایی به شرح ذیل است :

1/5-رویت 15% کل قیمت چای .
2/5-رنگ 35% // // .
3/5 – طعم 25% // // .
4/5 – عطر 20% // // .
5/5 – تفاله 5% // // .
6- مبنای قیمت گذاری پایه چای خشک سیستم حراج براساس نمرات حاصله از آزمایشگاه و به تفکیک پارامترهای یاد شده می باشد .
7- شرکت های خریدار چای موظّف به فرآوری ، بسته بندی و توزیع چای ایرانی خریداری شده از سیستم حراج بوده و بهای آنرا باید حداکثر طی 6 ماه به سیستم حراج پرداخت کنند.
1/7 – خریداران چای در سیستم حراج بسته به قیمت پیشنهادی خود و طول مدت بازپرداخت و یا استفاده کمتر از سایر تمهیدات تشویقی دولت در اولویت خرداران قرار می گیرند .
2/7 – چنانچه خریدار نتواند بهای چای را ظرف مدت زمان تعهد شده پرداخت نماید سیستم حراج می تواند از محل تضمینات او برداشت کند .
8- مبلغ اعتبار مصوب شده مجلس از طریق اداره کل چای شمال در اختیار سیستم حراج قرار می گیرد تا به ازای میزان برگ سبز و چای خشک به صورت علی الحساب به چایکاران و کارخانه داران پرداخت گردد .
بهای نهایی برگ سبز و چای خشک پس از قیمت گذاری و فروش و تحویل چای بطور مستقیم از طرف کارخانه چای به خریدار با تعهد مطابقت با نمونه ارزش گذاری شده ، از طریق سیستم حراج در بین چایکاران و کارخانه داران تقسیم خواهد شد.
9- قیمت پایه ( کف ) برگ سبز درجه یک 2900 ریال و درجه دو 1800 ریال و هزینه خشک کردن آن 3000 ریال خواهد بود . سیستم حراج این حداقل را به کشاورزان و کارخانه دارانی کع در مجموعه این سیسشتم حراج قرار بگیرند و رعایت دستور العمل های صادره از طرف اداره کل چای شمال را بنمایند ، بصورت علی الحساب پرداخت خواهد کرد . سهم نهایی چایکاران از محل فروش چای خشک در سیستم حراج 65% و سهم آن کارخانه 35% خواهد بود که پس از تحویل چای به خریدار یا خریدارن چای خشک هرکارخانه تقسیم خواهد شد .
1/9 – قیمت نهایی برگ سبز بر اساس درجه 1و2 بر اساس فرمول ذیل انجام می گیرد :
قیمت 1 کیلو برگ سبز درجه 1 = قیمت 6/1 کیلو برگ سبزدرجه 2

ابتدا مقدار چای درجه یک هرباغدار را در 6/1 ضرب کرده و با مقدار برگ درجه دو جمع می کنیم ، و سهم هرباغدار براساس برگ درجه 2 مشخص می شود .

10-برگ استاندارد درجه 1و2 و انواع چای خشک بر اساس دستورالعملی که توسط اداره کل چای شمال تهیه و ابلاغ خواهد گردید ، تعریف می شود ، آزمایش چای های تحویلی به سیستم حراج هرپانزده روز یکبار توسط کارشناسان اداره کل چای شمال و زیر نظر کمیته ردیف 4 صورت خواهد گرفت و به صورت بولتن پانزده روزه به تفکیک نوع چای و تاریخ ساخت هر کارخانه منتشر شده و به خریداران عضو حراج و کارخانه ها داده خواهد شد .
* * * * * * *
تلاش سیستم در این جهت باید استوار باشد که گردش مالی آن در مدت کمتری انجام گیرد و در طی سال ادوار گردش بیشتری داشته باشد و در صورت حمایت از طرح فوق و موفقیت این ساز و کار ضمن رقابت در تولید چای مطلوب ، نیازی به تجدید هرساله اعتبارات دولتی کم خواهد شد و سیستم تعریف شده با تن خواه خود می تواند به خود کفایی برسد . تا رسیدن به خود گردانی چرخه مالی چای دولت باید به عنوان خریدار تضمینی وارد عمل گردد ، در این صورت در توزیع چای سیاستی را پیشه کند که به سیستم حراج کمک نماید تا خریداران بخش خصوصی ترغیب به خریدار از سیستم حراج گردند .-

مدیر اجرایی سندیکای کارخانجات چای شمال
نعمت یاورزاده

24 مرداد 1385 9:51 بֽظֽ

کاشت محصول چای در اواخر دهۀ قرن گذشته در شمال ایران به خصوص لاهیجان صورت گرفته و امروز 34000 هکتار از زمین های گیلان و مازندران را به خود اختصاص داده است با توجه به اینکه در بهترین شرایط ، تولید کنونی پاسخگوی نیاز داخلی نیست متأسفانه به دلیل وجود عوامل مختلف در سالهای اخیر با کاهش کمی و کیفی چای نیز روبرو هستیم .

این عوامل عبارتند از :

1- سن گیاه : اکثر باغات چای عمری بیش از 60 سال دارند و غالباً پیک تولید را طی کرده و سیر نزولی را می پیمایند .

2- تغذیه : ارائۀ یک فرمول کلی تغذیه ای برای تمام باغات چای بدون در نظر گرفتن بافت خاک ، سن بوته و مقدار مادۀ غذایی کاسته شده از زمین در اثر تولید ، تأثیر منفی بر روی کمیت و کیفیت برگ سبز و همچنین چای خشک گذاشته است .

3- عوامل بیماریزا : یکی از معضلات امروزۀ باغات چای وجود عوامل بیماریزا و آفات می باشد از بین عوامل بیماریزا می تواند به نماتد اشاره نمود و با توجه به پرباران بودن منطق کشت و وجود آب زیاد ( به عنوان عامل انتقال نماتد از یک مزرعه به مزرعۀ دیگر ) مبارزه با آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است .

4- بافت : کشت چای در مناطق مختلف و در زمین هایی با بافت متفاوت مانع رشد مناسب بوته ها گردیده و در نتیجه عملکرد در هکتار ( با توجه به سن باغ ) در حال کاهش است .

در پایان این مطالعه برخی از راهکارهای علمی مقبله با عوامل کاهندۀ فوق بر شمرده شده است .

دکتر بهمن سماک محمدی

دکترای گیاهپزشکی

24 مرداد 1385 9:47 بֽظֽ

نخستین همایش اقتصاد چای در ایران با هدف توامان بهبودی و اقتصادی کردن کمی و کیفی تولید چای داخلی و همسویی کامل با افزایش رفاه مصرف کننده ایرانی در تاریخ 5 اردیبهشت 1380 با یاری استادان و پژوهشگران اقتصادی ، کشت و صنعت چای و نیز با یاری و مساعدت سندیکای کارخانجات چای شمال در تالار اجتماعات دانشکدۀ اقتصاد دانشگاه تهران برگزار شد و از سوی مار زیادی از دانشوران ، پژوهشگران ، مسئولان رسمی کشور ، کارشناسان ، مدیران ، کارکنان و دانشجویان وارد و علاقمند در این رشته ، به همراه نویسندگان و شاعران و هنرمندان خطۀ زیبای گیلان مورد استقبال و همکاری و همفکری جدی قرار گرفت . این همایش توانست در همه محورهای تعیین شدۀ ضرور از سوی هیات علمی ، مقالات برجسته سخنرانان برگزیده و دعوت شده را بشنود و پیرامون آن بحث و گفتگو نماید .

لطف ارسال کنندگان مقالاتی که متأسفانه فرصت ارائه در این یک روزه را نداشتند بهره مند شد و نقطه نظرهای مفید را در اختیار گرفت . این همایش با برپایی میزگرد ، آرای متفاوت و گاه متناقض را در خود جمع آورد . آنچه در این بیانیه آمده است ؛ حاصل جمع بندی و استنتاج از پیشنهادهای مقالات ارائه شده و ارائه نشده و رایزنی های متعدد کارشناسان و مدیران محترم با هیات علمی و بخشی از بحث های همایش است . بیانیۀ نهایی پس از آن که اظهار نظرها ، انتقادها و پیشنهادهای شرکت کنندگان محترم تا پایان اردیبهشت ماه همین سال گردآوری شد ، پس از بازبینی و اصلاح بیانیه حاضر منتشر خواهد شد و در اختیار دانشوران گرامی ، مسئولان محترم دولتی ، مدیران و کارکنان کشت و صنعت چای و دانشجویان صمیمی و علاقمند قرار خواهد گرفت و در رسانه ها نیز در صورت امکان منعکس خواهد شد .

در این بیانیه جا دارد از اعضای هیات علمی ، هیات اجرایی و دبیرخانۀ همایش و نیز از پیشکسوتان ، استادان ، پژوهشگران ، کارشناسان ، مدیران و فعالان تولید و بازرگانی این رشته و نیز به ویژه از کارکنان صمیمی صنعت و چایکاران گرامی که ما را در ارائه نظر و پیشنهاد و فعالیت های اجرایی یاری رساندند صمیمانه سپاسگزاری نمائیم . ما همچنین از آن مسئولان محترم دولتی که در راستای منافع اقتصاد ملی و رفاه مصرف کنندگان با بی طرفی و با احساس مسئولیت کامل این همایش را که اساساً و صرفاً همایش غیر دولتی – و از این حیث شاید منحصر به فرد بود – یاری دادند ؛ تشکر می کنیم . ریاست محترم دانشکدۀ اقتصاد دانشگاه تهران ، اعضا هیات علمی و کارکنان ستادی و اجرایی دانشکده که ما را یاری دادند ، در واقع به یک نیاز مبرم ملی پاسخ گفتند و سپاس و قدردانی این همایش نثارشان باد . از دانشجویان گرامی به ویژه دانشجویان داوطلب همکاری دانشکدۀ اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی و دانشکدۀ اقتصاد دانشگاه تهران که با صمیمیتی کم نظیر در سازماندهی کارهای اجرایی ما را یاری دادند متشکریم و در واقع حاصل این همایش را متعلق به آنان می دانیم که فردا روزی در برابر خواست های رفاهی و مادی و فرهنگی ملت شریف و آزادیخواه ایران قرار خواهند گرفت و شاید این همایش گوشه ای کوچک از توشه ای باشد که آنان برای ایران مستقل و آزاد و سرافراز در دست خواهند داشت .

***

1- مصرف چای در ایران جایگاهی مهم و پر سابقه دارد . چای با فرهنگ مصرفی خانوار ایرانی ، با هم نشینی ها و تجمع ها ، با اوقات فراغت و تفریح ، با مراسم گوناگون و حتی با ادبیات و موسیقی ایران عجین است . از نخستین سال هایی که چای به وسیلۀ کاشف السلطنۀ چایکار در حدود یکصد سال پیش به ایران آورده شد ، با سرعت و روانی بی نظیری در سبد مصرفی اقشار مختلف مردم جای گرفت و به نوشیدنی ملی تبدیل شد . مصرف سرانۀ چای در ایران در ردۀ یکی از 10 کشور پر مصرف جهان است . چای در ایران کمتر بدیل دارد . پژوهش های اقتصادی نشان می دهد که در آینده نیز مصرف چای نه تنها در سطح فعلی بلکه با روندی فزاینده ادامه خواهد یافت . دست کم بیش از دو سوم خانوارهای کشور مصرف خود را به طور جدی بالا خواهند برد . به این ترتیب تا آنجا که به رفاه و نیاز سالم مصرف کنندگان ایرانی مربوط می شود ، توجه به چای ایران و پاسخگویی به این نیاز ، امری ضرور و کاملاً ثمربخش است . چای در ایران و چای تولیدی ایران اهمیت و جایگاه ملی و مردمی دارد .

2- شمار قابل توجهی از نیروی کار کشاورزی و صنعتی در رشته چای داخلی به فعالیت مشغول هستند . در حدود 58000 خانوار چایکار در ایران به امر باغداری چای اشتغال دارند که به طور متوسط بیش از نیمی از ساعات کار آنان را همین باغداری به خود اختصاص می دهد . این در حالی است که بیش از 85 درصد از این چایکاران در ردۀ زارعان کم بنیه و ضعیف کشور جای دارند و کمتر از 1 هکتار باغ در اختیار دارند . درآمدی که برای چایکاران ، پساز کسر هزینه های کاشت و داشت و برداشت باقی می ماند ، به مراتب کمتر از دستمزدهای رایج در برابر کار آنان است . در عین حال هزاران نفر در کارخانه های چای ، عمدتاً به طور نیمه وقت به کار اشتغال دارند و با توجه به سختی کارشان دریافتی قابل دفاعی ندارند . همۀ این ها در حالی است که قیمت و شرایط بازار و محدودیت های اعمال شدۀ مصنوعی و جهت دار بر تولید چای داخلی مانع از آن می شود که کارخانه ها بتوانند حتی به بهره وری متوسط سرمایه در منطقه و در ایران نزدیک شوند و درآمدی برای افزایش بهای خرید برگ سبز و تقویت تولید و درآمد چایکاران در جهت افزایش کارآمدی تولید کارخانه و ارتقای سطح فن شناسی ، بهره وری و دستمزد نیروی کار فراهم آورند . کارخانه ها به واقع ، در حالی که این کشت و فعالیت را به گونه ای سر پا نگه داشته اند ؛ خود در حال فروپاشی اند یا دست کم عملاً امکان ایجاد افزایش تولید و مرغوبیت و رفاه مصرف کننده را ندارند .

3- نظزر جمعی و کامل کارشناسی بر آن است که چای ایرانی قابلیت تنوع و بهبود کیفی و رسیدن به درجات بالاتر را دارد . فنون و رموز به زراعی ، راه های اصلاح نبات ، بیوتکنولوژی ، روشهای تولید صنعتی مناسب ، روش های نگهداری و بسته بندی ، ضرورت های آموزشی ، نیازهای تجهیزاتی ، فن شناسی تقریباً به طور کافی از سوی پژوهشگران ، استادان ، کارشناسان و مدیران ایرانی شناخته شده است که همگی با سرمایه گذاری های نه چندان بالا قابل دسترسی هستند . کارشناسان برآنند که البته چای ایرانی ، چای ایرانی است با طعم و مزه و خواص خود و از آنجا که چای در دنیا انواع و اقسام و تنوع کیفی دارد ، چای ایرانی نیز قرار نیست به جای تمامی انواع چای های شناخته شده بنشیند . اما این چای بی تردید در صورتی که شرایط اقتصادی و فنی فراهم شود ، هر آینه می تواند در کنار آن ها جای داشته باشد و فرصتی خوب به مصرف کنندۀ ایرانی و مصرف کنندگان جهان بدهد . چای ایران می تواند جایگاهی به مراتب بالاتر در ذائقه ایرانی ها داشته باشد و در رده چای مورد علاقه شمار زیادی از مصرف کنندگان جای گیرد .

4- اگر بهسازی و اصلاح ساختاری در صنعت چای صورت نگیرد همین میلیاردها سرمایه موجود نیز به زودی ناکارآمد ، فرسوده و از رده خارج می شوند و خسارت های اجتماعی و اقتصادی هنگفتی به جای می گذارند .

5- تجارت خارجی سودجویانه ، انحصارگرانه و رانت طلبانه که از طریق تحلیل سیاست های تجاری و حذف امکان رقابت و ایجاد قدرت اقتصادی برای شبکۀ وارداتی تونسته است رقابت سالم را از این صنعت بگیرد منشاء اصلی خسارت وارده به تولید چای ملی است . این فعالیت ها از طریق سیاستگزاریهای رسمی و به خصوص سازمان چای کشور صورت می گیرد . به موجب آن ، قیمت گذاری ناعادلانه و انبار کردن های چای داخلیدر کنار واردات رسمی و گسترده و نیز واردات قاچاق چای شکل می گیرد که نتیجه آن زیان و نابهره وری تولید داخلی و عدم امکان بهبود و اصلاح کیفی است که این نیز به نوبه خود بهانه ای می شود برای آنکه شماری از مسئولان و واردکنندگان ، ارضای ذائقۀ ایرانی را دلیل روی آوردن به واردات بدانند . اما در واقع ما به این نتیجه رسیدیم که چنین دور بسته ای مصنوعی و تحمیلی است و با چند تغییر سیاست ساختاری می توان اوضاع را به نفع دو ضابطه همزمان تولید ملی و رفاه مردمی تغییر دارد . با این وصف همایش هرگز از ذکر دو یافته مهم دیگر نیز غافل نمی ماند . نخست این که ساختار اداری و مدیریتی مداخله گر ، موجب سوخت رسانی به گردش در دور بسته سود انحصاری و وارداتی و تخریب چای ملی شده است و این مداخله باید جای خود را به روش های کیفیت عملی اصلاح و گسترش چای داخلی بدهد ؛ دوم اینکه اصلاح این امور هرگز از مسئولیت صنعت چای برای آن که با انتقال منابع می تواند زمینه را برای به زراعی و اصلاح نبات و افزایش کیفیت کاشت و تولید صنعتی و بسته بندی و بازاررسانی فراهم آورد ، نمی کاهد .

6- تاکنون سیاست ها و راه حلهای مطرح شده از سوی دولت ، علی رغم برخی حسن نظرها که وجود دارد ، دردی را از مشکل چای کشور دوا نکرده است بلکه در اصلی ترین موارد یعنی تنظیم بازار داخلی و خریدهای خارجی در واقع دور بسته تخریب و سودجویی را تحمیل کرده است . با آن که بارها ، به ویژه در روزهای آخر سال 1379 وزارت کشاورزی دستور توقف واردات را داده است ، به نظر تجربی کارشناسان در بازار کماکان چای خارجی از منافذ مختلف رسوخ می کند و به این ترتیب این فرصت موقت نیز برای آن که چای داخلی از زیر ضربه های سازمان یافته و هولناک بیرون آید ، از دست می رود . سیاست های خرید و قیمت گذاری و انبار کردن چای داخلی تبدیل به اهرم فشار به چای داخلی شده است . انتقال منابع مالی به این فعالیت که همراه با سیاست های قیمت گذاری و مهار واردات باشد بکار نمی رود . طرح ساماندهی چای که از سوی سازمان مدیریت و برنامه یزی تدوین و به تصویب شورای عالی اقتصاد رسید با مشکلات اجرایی و عدم تعهدهای اجرایی جدی و حتی نافرمانی روبرو شد . سازمان چای سیاست های کاملاً در تضاد با منافع اقتصاد ملی را در پیش می گیرد و چه بسا با سیاست های رسمی از در ناسازگاری در می آید . سیاست های سازمان چای سود واردات را به اعلا درجه می رساند و به اصطلاح برای ذائقۀ ایرانی چای خارجی فراهم می آورد و به لحاظ تضییقات به کار رفته باعث می شود که تولید کنندگان ایرانی نتوانند برای ذائقۀ ایرانی چای تهیه کنند و به اصطلاح حتی خود نمایی نمایند . ام ذائقۀ ایرانی نیز از طریق پرداخت بهای بسیار بالا به وارد کننده به نوعی ارضا در شرایط کم انتخابی می رسد .

7- بدیهی است بخش قابل توجهی از چای عرضه شده ایرانی از کیفیت ممتوسط و پایین برخوردار است . در حالی که در حدود یک سوم از چای ایرانی کیفیتی عالی دارد که با عادت کردن ذائقه به طور اساسی قابلیت رقابت و جایگزینی می یابد . در حال حاضر امکان اقتصادی جهت تقویت کیفی چای ایرانی برای باغداران و صاحبان صنایع وجود ندارد . از طرف دیگر چای خارجی آمیخته با عطر و رنگ مصنوعی است . بخش مهمی از چای داخلی بجای آنکه وارد بازار داخلی شود به خارج می رود رنگ و عطر مصنوعی به آن افزوده می شود و در بسته بندی های متنوع و البته با طعم های مصنوعی متنوع راهی بازار داخلی می شود . این فرآیند و همۀ نهادهایی که به این فرآیند یاری می رسانند نشان دهندۀ بیماری و تخریب اقتصاد ملی اند و با رفاه واقعی مصرف کننده و اشتغال داخلی سر ناسازگاری دارند .

8- راه حل راهبردی و اساسی پیشنهادی همایش آنست که اقدامهای اساسی و عاجل و مشارکتی با همکاری چایکاران ، سندیکای کارخانجات چای شمال ، نمایندگان مجلس ، کارشناسان دولتی و کارشناسان مستقل برای آن که صنعت چای صرفه مند و بهره ور شود به عمل آید . برای این کار باید نسبت به اختصاص وام ، ایجاد سود فروش چای داخلی از طریق واگذاری انبارها ، قیمت گذاری مناسب و محدودیت جدی وارداتی اقدام شود ، اما شرط دیگر و در واقع شرط اصلی آنست که سود حاصل وارد عمیق ترین فرآیند تولید از به زراعی و اصلاح نبات گرفته تا فرآیند تخمیر و خشک سازی و بسته بندی بشود و برای این منظور نظارت کارشناسی و رسمی وجود داشته باشد . این راه حل کلی مطلقاً نمی تواند به بهای اجبار و محدود کردن ذائقه مصرف کننده ایرانی و کاهش رفاه مصرفی صورت گیرد ، چنین رویه ای موجب حمایت بی جا و تنبل کننده از صنعت می شود و رشد درون زا را بدست نمی دهد . به این منظور باید قیمت گذاری ، تنوع کیفیت ، عرضه محصول خوب ، انتقال عطر و طعم مناسب بهداشتی برایبخشی از تولید داخلی با بسته بندی های متمایز ، امکان واردات محدود پس از سپری شدن دوره محدودیت کامل واردات برای ایجاد چای مخلوط با بسته بندی های متمایز در کوتاه مدت صورت گیرد . اما راه حل میان مدت همانا انتقال منابع برای گسترش تولید و بهبود کیفی است . به هر تقدیر در این راه حل کلی باید سازمان های دولتی مداخله کننده به کلی تغییر ساختار بدهند و برای همسویی با این هدف ها بازسازی شوند و نتوانند به سیاست های یک سویه و مبتنی بر رأی شخصی اقدام کنند .

9- بیانیه همایش ، به عنوان راه حل های مشخص و عملی موارد زیر را پیشنهاد می کند :

· یک – کنترل واردات در آغاز و سپس هماهنگی واردات محدود با نظارت سندیکا و اتحادیه و تعاونی کشاورزان با کاهش نفوذ سازمان های دولتی و انحصارهای وارداتی .

· دو – کمک به برقراری نظام کامل سندیکایی و اتحادیه ای و زیر پوشش بردن چایکاران و تولید کنندگان برای خدمات کامل تأمین اجتماعی .

· سه – منع تبلیغات چای خارجی .

· چهار – منع مصرف و خرید چای ایرانی در ادارات و نهادهای دولتی .

· پنج – تدوین برنامه هماهنگی و مشاوره از سوی سندیکا و سازمان حمایت از تولید کننده و مصرف کننده و نظارت بر مواد غذایی .

· شش – همکاری و هماهنگی و مشاوره با نهادهای غیر دولتی به ویژه طرفدار محیط زیست .

· هفت – تغییر قیمت گذاری برای صرفه مند کردن تولید و کشت .

· هشت – طبقه بندی چای داخلی ، مخلوط و چای توأم با عطر و رنگ با نظارت دقیق و پی گیر سندیکای کارخانجات چای شمال و اتحادیه کشاورزان چایکار و سازمان حمایت از تولید کننده و مصرف کننده .

· نه – انتقال موجودی انبارها به سندیکا برای عرضه در بازار یا فروش به خارج یا برای خارج از رده کردن بخشی از چای مانده که موجب آزردگی بازار داخلی می شود .

· ده – تدوین برنامۀ مطالعه صادرات که بتواند در 1 تا 3 سال به صادرات کافی و هدف گیری شده و قراردادهای مفید برسد .

· یازده – تدوین اساسنامه های خود حمایت کننده و مشارکتی برای اتحادیه چایکاران .

· دوازده – یافتن راه حل جهت انتقال منابع دولتی برای بهسازی اولیه تکنولوژیکی و کیفی در راستای حمایت از چایکاران و افزایش تولید و کیفیت ، در چارچوب قوانین تصویب شده بودجه کل کشور و بودجه و اعتبارات وزارت جهاد کشاورزی .

10- همایش پیشنهاد می کند که کلیه مقالات و سخنرانی های ارائه شده به همراه اظهار نظرها و بحث های متفاوت در میز گرد و پژوهش های جانبی و به همراه بیانیۀ نهایی اصلاح شده حداکثر تا پایان تیر ماه در یک جلد به چاپ برسد و در اختیار مسئولان محترم ، استادان ، پژوهشگران ، مدیران و دانشجویان قرار گیرد . همچنین پیشنهاد می شود که مؤسسۀ تحقیقات چای به سندیکا یا به یکی از دانشگاه های منطقه که قرارداد بلند مدت با سندیکا و اتحادیه چایکاران منعقد می کند متصل شود . و این مؤسسه به جز بحث های تحقیقات فنی و کشاورزی یک بخش تحقیقاتی و کارشناسی قوی اقتصاد و بازرگانی چای داشته باشد و به هر حال سندیکا و اتحادیه از خدمات یک گروه کارشناسی اقتصادی برخوردار شوند . این مؤسسه و گروه کارشناسی آن در واقع نقش اطلاع رسانی و ارتباط ملی و کاربردی با دانشگاه های دیگر را خواهد داشت و می تواند بورس های تحصیلی در اختیار دانش پژوهان شایسته قرار دهد و به ایجاد درآمد و جلب کمک های پژوهشی اقدام نماید .

11- پیشنهاد می شود که سال آینده همراه با برگزاری جشنوارۀ چای در اردیبهشت ماه در یک شهر چای خیز شمالی و اعلام روزی به نام روز ملی چای ، همایش برای ارزیابی نتایج یک ساله و برای اظهارنظرهای تازه تر در همان شهر برگزار گردد و هر چه زودتر از پژوهشگران گرامی و گرانقدر میهمان درخواست تحقیق و تهیه مقاله شود . مناسب است که سندیکا بپذیرد که دو یا سه بورس تحصیلی برای تهیه رساله کارشناسی ارشد و دکتری در رشتۀ اقتصاد چای برای سال جاری در اختیار دانشجویان علاقمند قرار دهد و نتایج کار در همایش بعدی منعکس گردد . می توان از هم اکنون به هم اندیشی و همکاری با سازمان های علاقمند برای تشکیل همایش بین المللی در سال 1381 یا 1382 پرداخت .

12- همایش در یک کلام بازسازی ، بهبودی ، رفاه بخشی و رونق چای کشور برای مصرف داخلی و صادرات را امری کاملاً شدنی ، مفید و ضرور اما نیازمند همت و شجاعت علمی و اقدام لازم و پی گیر در راستای منافع میهنی و مردمی می داند و آن را توجیه می کند .

5 اردیبهشت ماه 1380

24 مرداد 1385 9:43 بֽظֽ

هدف این بررسی نشان داده راه های سازگار شدن رفاه مصرف کننده چای ایرانی در ایران و افزایش تولید و بهبود کیفی آن است . در واقع رفاه مصرف کنندۀ ایرانی می تواند تحت شرایط معین – که نیاز به برنامه ریزی و سیاستگذاری و هدایت منابع دارد – به گونه ای به حداکثر برسد که با افزایش تولید و بهبود کیفیت چای ایرانی همراه باشد . به عبارت دیگر در این بررسی نشان داده می شود که نه تنها رابطۀ معکوس بین این دو مقوله وجود ندارد ، بلکه رابطۀ مستقیم نیز می تواند از حالت انحنایی به حالت خطی برسد ، به عبارت دیگر افزایش تولید نه فقط تا محدوده های معین بلکه تا حد نهایی ظرفیت تولید داخلی ، می تواند به طور یکنواخت رفاه مصرف کننده را بالا ببرد .

بحث بعدی این است که اگر ضابطه بهینه سازی را شامل رفاه مصرف کننده به اضافۀ اشتغال در رشته تولید بدانیم ، باز می توانیم با افزایش بهره وری و مرغوبیت به بهینه سازی دوگانه برسیم . اگر بپذیریم که اشتغال در تولید چای در واقع به دلایل طبیعی و فنی و اقتصادی ، جایگزین دیگری ندارد یا جایگزینی آن بسیار محدود است ، آنگاه در می یابیم که افزایش تولید ، بهبود مرغوبیت در فرآوری کشاورزی و صنعتی به اضافه افزایش کارآمدی می تواند بهینه سازی جامع را هم به نفع تولید کننده ( طیف گستردۀ عاملان تولید ) و هم به نفع مصرف کننده بر عهده بگیرد .

حل مسئله بهینه سازی – که در این بحث تا حدی از طریق روابط انتزاعی ریاضی اما عمدتاً از طریق تحلیل واقعیت و پیش فرض های واقعی در این رشته صورت می گیرد – ناگزیر باید از مسیر تجارت خارجی عبور کند . تا زمانی که واردات چای در اختیار گروه های سودجو و بی توجه به ضرورت های تولید ملی و رفاه قیمتی – کیفی مصرف کننده صورت می گیرد و تا زمانی که بوروکراسی بی فایده و بی پایه چای به صورت دست و پاگیر و در واقع به ضرر تولید کننده داخلی و رفاه مصرف کار می کند ، شرایط بهینه سازی جامع فراهم نمی آید .

اقتصاد چای باید مبتنی بر حمایت از تولید داخلی و تولید کنندگان آن و نیز مبتنی بر انتقال بخش قابل قبول منابع سود ناشی از تجارت چای به داخل کشت و صنعت باشد . این حمایت و انتقال منابع بیش از هر چیز باید سه عامل بهره وری تولید در مراحل صنعت ( همراه با فن شناسی و آموزش نیروی کار ) ، کیفیت و تنوع محصول و بالاخره رفاه قیمتی – کیفیتی مصرف کننده را در هدف داشته باشد . حمایت یکسره و بی ضابطه همانند واردات بی رویه و سودجویانه هر دو هم رفاه مصرف کننده را به خطر می اندازد و هم ار تبدیل توان بالقوه تولید ملی ( که ثابت می شود بسیار بالا است ) به توان بالفعل جلوگیری می کند . هماهنگی اتحادیه دهقانی چایکاران با سندیکای کارخانجات چای شمال ، نیروی کار صنعتی و خدماتی ، توزیع کنندگان و بالاخره نمایندگان سلیقه و منافع مصرف کننده می تواند به گونه ای مشارکتی – صنفی شکل بگیرد . نهادهای بوروکراتیک موجود ، به واردات سودجویانه و نالازم و مخرب و نادیده گرفتن منافع مصرف کننده و تولید کننده انجامیده است و این می تواند نه تنها از تبدیل امکانات بالقوه به بالفعل جلوگیری کند بلکه می تواند زندگی دهها هزار چایکار و تولید کنندۀ صنعتی را به خطر اندازد .

دکتر فریبرز رئیس دانا

پژوهشگر اقتصادی

24 مرداد 1385 9:38 بֽظֽ

در سال های اخیر ، چرخه کشاورزی ، صنعت و بازرگانی چای ، دچار پیچیدگی ها و مشکلات فراوانی شده است . بازار داخلی را انبوهی از چای های مرغوب و نامرغوب و حتی تقلبی خارجی پر کرده است . نامرغوب شدن محصول داخلی محملی برای کاهش شدید قیمت تولید داخلی گردیده و اثرات نامطلوب خود را بر مجموعه فرآیند گذاشته است . رشد قیمت برگ سبز در سالهای اخیر از کمترین روند نسبت به سایر محصولات کشاورزی برخوردار بوده است . کارخانجات تبدیل چای به شدت فرسوده و از ابتدایی ترین تجهیزات بهره برداری می کنند و تقریباً هیچ سرمایه گذاری جدی در این زمینه انجام نشده و اساساً سرمایه گذاری های جدید فاقد توجیه اقتصادی است . بالغ بر هفتاد هزار تن از محصول چای سنوات گذشته در انبارهای سازمان چای بدون مشتری موجود است و به این میزان باید محصول فروش نرفته سال گذشته کارخانجات و انبار قاچاقچی ها و تقلبی سازها را اضافه کرد که در مجموع فراتر از مصرف دو ساله کشور است . در چنین شرایطی طرح واگذاری خرید برگ سبز و فرآوری و فروش چای به کارخانجات به اجرا در آمده است و همراه آن سؤالات متعددی را مطرح می سازد

آیا چای ایران مرغوبیت کافی برای فروش به خریداران داخلی را دارد ؟

- آیا در دراز مدت و با پیوستن ایران به WTO و اجرای دروازه های باز ، چای داخلی جایگاهی برای زیستن و ادامه حیات دارد ؟

- آیا اجرای طرح آزاد سازی و اصلاح ساختاری نظام تولید و توزیع چای داخلی باید دنبال شود ؟

برای جواب دادن به این سؤالات ، وقتی به روند تحولات و شکل گیری وضع موجود توجه شود ، خواهیم دید که بزرگترین دشمنان چای تولیدی ما ، نه عمدتاً از بیرون ، بلکه در درون نظام تولید و توزیع شکل گرفته و مجموعه نظام را به نهادی ضعیف و به شدت آسیب پذیر تبدیل کرده است و جا دارد که قبل از پرداختن به عوارض و دشمنان خارجی و بالقوه دیگر ، در ابتدا با بازسازی و بهینه سازی درون سازمانی این نهاد بپردازیم و استقلال مدیریتی ، بازرگانی و علمی این حرفه و فعالیت را به آن بازگردانیم تا زمینه مناسب و شایسته ای برای ایجاد امکان بقا و حتی رشد و بالندگی دراز مدت آن فراهم آوریم . در این صورت خواهیم دید که چای ایرانی قطعاً دارای مرغوبیت کافی حتی برای صادرات نیز هست و می تواند در کنار واردات ، زیستمندی مناسبی را به صورت پایدار داشته باشد و حتی از واردات به عنوان یک نکته مثبت و در جهت بهسازی ساختار کیفیت استفاده نماید . در مقابل با فسادهای وسیعی که با سوءاستفاده های جاری و مرسوم از جمله تقلب و عرضه چای تقلبی به بار آمده است ، می باید با شدت و منطق و روشهای مطلوب علمی و اطلاع رسانی ، مقابله کرد و با آگاه ساختن عامه مردم ، حمایت مردمی را جلب نمود . این کار خود به فرهنگ سازی و زمینه سازی طولانی مدتی نیاز دارد که بی تردید نیازمند برنامه ریزی ، سرمایه گذاری و اجرای دقیق و هماهنگی های لازم است .

مهندس علی رهبر

کارشناس ارشد مدیریت و برنامه ریزی