هدف این بررسی نشان داده راه های سازگار شدن رفاه مصرف کننده چای ایرانی در ایران و افزایش تولید و بهبود کیفی آن است . در واقع رفاه مصرف کنندۀ ایرانی می تواند تحت شرایط معین – که نیاز به برنامه ریزی و سیاستگذاری و هدایت منابع دارد – به گونه ای به حداکثر برسد که با افزایش تولید و بهبود کیفیت چای ایرانی همراه باشد . به عبارت دیگر در این بررسی نشان داده می شود که نه تنها رابطۀ معکوس بین این دو مقوله وجود ندارد ، بلکه رابطۀ مستقیم نیز می تواند از حالت انحنایی به حالت خطی برسد ، به عبارت دیگر افزایش تولید نه فقط تا محدوده های معین بلکه تا حد نهایی ظرفیت تولید داخلی ، می تواند به طور یکنواخت رفاه مصرف کننده را بالا ببرد .

بحث بعدی این است که اگر ضابطه بهینه سازی را شامل رفاه مصرف کننده به اضافۀ اشتغال در رشته تولید بدانیم ، باز می توانیم با افزایش بهره وری و مرغوبیت به بهینه سازی دوگانه برسیم . اگر بپذیریم که اشتغال در تولید چای در واقع به دلایل طبیعی و فنی و اقتصادی ، جایگزین دیگری ندارد یا جایگزینی آن بسیار محدود است ، آنگاه در می یابیم که افزایش تولید ، بهبود مرغوبیت در فرآوری کشاورزی و صنعتی به اضافه افزایش کارآمدی می تواند بهینه سازی جامع را هم به نفع تولید کننده ( طیف گستردۀ عاملان تولید ) و هم به نفع مصرف کننده بر عهده بگیرد .

حل مسئله بهینه سازی – که در این بحث تا حدی از طریق روابط انتزاعی ریاضی اما عمدتاً از طریق تحلیل واقعیت و پیش فرض های واقعی در این رشته صورت می گیرد – ناگزیر باید از مسیر تجارت خارجی عبور کند . تا زمانی که واردات چای در اختیار گروه های سودجو و بی توجه به ضرورت های تولید ملی و رفاه قیمتی – کیفی مصرف کننده صورت می گیرد و تا زمانی که بوروکراسی بی فایده و بی پایه چای به صورت دست و پاگیر و در واقع به ضرر تولید کننده داخلی و رفاه مصرف کار می کند ، شرایط بهینه سازی جامع فراهم نمی آید .

اقتصاد چای باید مبتنی بر حمایت از تولید داخلی و تولید کنندگان آن و نیز مبتنی بر انتقال بخش قابل قبول منابع سود ناشی از تجارت چای به داخل کشت و صنعت باشد . این حمایت و انتقال منابع بیش از هر چیز باید سه عامل بهره وری تولید در مراحل صنعت ( همراه با فن شناسی و آموزش نیروی کار ) ، کیفیت و تنوع محصول و بالاخره رفاه قیمتی – کیفیتی مصرف کننده را در هدف داشته باشد . حمایت یکسره و بی ضابطه همانند واردات بی رویه و سودجویانه هر دو هم رفاه مصرف کننده را به خطر می اندازد و هم ار تبدیل توان بالقوه تولید ملی ( که ثابت می شود بسیار بالا است ) به توان بالفعل جلوگیری می کند . هماهنگی اتحادیه دهقانی چایکاران با سندیکای کارخانجات چای شمال ، نیروی کار صنعتی و خدماتی ، توزیع کنندگان و بالاخره نمایندگان سلیقه و منافع مصرف کننده می تواند به گونه ای مشارکتی – صنفی شکل بگیرد . نهادهای بوروکراتیک موجود ، به واردات سودجویانه و نالازم و مخرب و نادیده گرفتن منافع مصرف کننده و تولید کننده انجامیده است و این می تواند نه تنها از تبدیل امکانات بالقوه به بالفعل جلوگیری کند بلکه می تواند زندگی دهها هزار چایکار و تولید کنندۀ صنعتی را به خطر اندازد .

دکتر فریبرز رئیس دانا

پژوهشگر اقتصادی