صنعت چای در ایران با توجه به نیاز روزافزون جمعیت و روند جهانی شدن ، نیاز به بازنگری و تحول اساسی در تمامی زمینه ها را دارد .

این بازنگری و تحول می باید در همۀ زمینه ها ، از نقطه شروع یعنی کشت و داشت و برداشت گیاه ( درختچه ) چای به نام علمی Camillia sinensis یا Thea sinensis تا صنعت چایسازی و فرآوری چای سیاه و همچنین صنایع وابسته اعم از صنایع بسته بندی و فرمولاسیون چای ترکیبی و استخراج مواد مؤثره و داروئی از چای و ضایعات حاصل از فرآوری آن انجام گیرد . و از آنجاییکه چای در فرهنگ و آداب و سنن ایرانی جایگاه ویژه ای یافته است و به عنوان یک عنصر دائمی در سبد کالای خانوار ایرانی شناخته شده ، نمی توان آن را نادیده انگاشت یا حذف نمود ، می باید با دقت ، امکانات موجود این صنعت در ایران را مورد مطالعۀ دقیق قرار داد و با یک بازنگری و تحول در آن ، این صنعت حائز اهمیت و ارزشمند را همگام با کشورهای پیشرفته و صاحب نام در این زمینه ارتقاء داد .

در این مقاله ، نگارنده که خود مجری پروژۀ استخراج کافئین از ضایعات حاصل از فرآوری چای در سطح صنعتی می باشد ، در رابطه با این بازنگری و تحول به نکات ذیل اشاره نماید :

1- بهینه سازی کشت و داشت و برداشت گیاه چای با توجه به روش های نوین و در جهت بالا بردن میزان مواد مؤثره

2- همراه نمودن کشت گیاهان داروئی با گیاه چای در جهت اقتصادی نمودن کشت چای بالاخص گیاهان معطره مانند بادرنجبویه ( Melissa officinalis ) یا ( Mentha pirerita ) ورون و غیره .

3- بهینه سازی و اصلاح عملیات و نیز فرآوری چای سیاه شامل تبدیل روش ارتدکس C.T.C ، بهینه سازی خشک نمودن چای در جهت استفاده کمتر از سوخت و جایگزینی منبع حرارتی بخار و استفاده از سیستم های مردن .

4- فرمولاسیون چای در جهت ایجاد عطر و طعم همسان با ذائقۀ مردم ایران و فرمولاسیون چای با گیاهان داروئی فوق به عنوان ترکیبی در جهت ارتقاء مزه و طعم نهایتاً رقابت با چای خارجی .

5- اصلاح بسته بندی چای در مبداء ( کارخانجات چایسازی ) و اصلاح بسته بندی چای کیسه ای ( Tea Bag ) و توجه به سیستم بسته بندی مدرن در جهت نیاز و خواست مصرف کننده .

6- ایجاد صنایع جانبی چای شامل استخراج کافئین از ضایعات – استخراج عطر و طعم و رنگ خوراکی و دیگر مواد مؤثره در چای و ضایعات آن و توسعه پروژه استخراج کافئین .

7- نگرشی به تولید چای سبز و جایگاه آن در مصرف .

8- کشت چای به صورت آبی در نقاط دیگر ایران مانند منطقۀ ورامین و جاهای دیگر .

9- بازنگری به استاندارد چای در ایران و مطابقت آن با دانش روز و استاندارد جهانی.

در خاتمه نگارنده به تفصیل پیرامون تکنولوژی استخراج کافئین از ضایعات چای همچنین فرمولاسیون چای با اسانس و طعم و فرآوری چای با گیاهان معطرۀ داروئی در جهت ارتقاء کیفیت چای نکاتی را ارائه خواهد نمود .

دکتر محمد رضا کاظم پور فرد

متخصص داروسازی صنعتی